زنان توسعه گرا، شهر توسعه ناپذیر – بن بست رویکرد سیاسی در مدیریت جامع شهری

زنان، نیمی از جمعیت شهر اهواز و از موثرترین گروه های اجتماعی در توسعه اقتصادی و فرهنگی جامعه هستند. با این حال، مدیریت شهری اهواز(اعم از شهرداری و شورای شهر)، از فقدان شناخت کافی و نبود رویکردی حساس به نیازهای جنسیتی در شهرسازی رنج می برند. در عمل، زیرساخت های شهر، زنان را نه به عنوان کنشگرانی مستقل و فعال، بلکه به عنوان موجوداتی محدود به فضای خصوصی یا نیازمند حراست دائمی تعریف کرده اند. پیامد این نوع نگاه، کاهش مشارکت اجتماعی، افول امنیت روانی و فیزیکی در فضاهای عمومی‌ و هدر رفتن پتانسیل عظیم این قشر در رونق شهر است.

محصوریت، نا امنی و فقدان زیرساخت های اجتماعی

وضعیت زیرساخت ها و خدمات شهری برای زنان در اهواز، از سه منظر قابل نقد جدی است:

۱-فقر فضاهای امن و تخصصی

اهواز فاقد مراکز اجتماعی و فرهنگی کافی است که بتواند فضای امن، بی طرف و ارزان برای گردهمایی، تبادل تجربه و شبکه سازی زنان را فراهم نماید. فرهنگسراهای موجود، یا از نظر دسترسی مکانی نامناسب هستند و یا برنامه هایشان با نیازهای متنوع زنان شاغل، خانه دار و کارآفرین همخوانی ندارد. فضای اختصاصی برای ورزش های گروهی زنان یا حتی مسیرهای امن پیاده روی بدون مزاحمت، در سطح محلات به شکل عادلانه توزیع نشده است و همین موضوع باعث شده زنان در مناطق حاشیه ای و کم برخوردار، عملا از حق حضور در برنامه های فرهنگی و تفریحی محروم بمانند.

۲-بحران ایمنی و دسترس پذیری فیزیکی

مهمترین عامل محدود کننده برای زنان در اهواز، نا امنی فیزیکی و روانی در فضاهای عمومی است. بسیاری از معابر و پارک ها در شب فاقد روشنایی استاندارد هستند، که این خود یکی از اصلی ترین عوامل کاهش احساس امنیت زنان و عدم استفاده از فضاهای شهری پس از غروب آفتاب است. علاوه بر این، کمبود سرویس های بهداشتی عمومی استاندارد و تمیز، بویژه در مرکز شهر، یک چالش جدی برای سلامت و تردد روزمره زنان است.

۳- موانع ساختاری برای کارآفرینی و اشتغال زنان

مدیریت شهری اهواز نتوانسته است سازوکار حمایتی موثری برای کارآفرینی خرد و خانگی زنان، بویژه زنان سرپرست خانوار، ایجاد نماید. نبود بازارچه های موقت و یا دائمی ارزان قیمت برای عرضه مستقیم محصولات تولیدی این قشر، آن ها را ناچار به دست فروشی در حاشیه خیابان ها یا واسپاری محصولات خود به دلالان کرده است.

باید ها و برنامه های تحولی:

برای خروج از وضعیت موجود، شورای شهر اهواز باید نقش نظارتی و تقنینی خود را بر مبنای “عدالت جنسیتی” و “حق بر شهر” باز تعریف کند:

*ایجاد زیرساخت های فرهنگی، هنری و ورزشی مناسب و در دسترس همگان بویژه اماکن اختصاصی برای گروه‌های مختلف، با رعایت عدالت اجتماعی و بر اساس وظایف قانونی شهرداری ها.

*شورای شهر باید شهرداری را موظف به اجرای یک طرح جامع افزایش روشنایی استاندارد در تمامی معابر، پیاده روها و پارک های محله ای، با اولویت مناطق پر خطر کند(این طرح باید فراتر از نورپردازی های تزئینی باشد.)

*وضع مصوبه برای احداث سرویس های بهداشتی عمومی استاندارد، تمیز و مجهز در فواصل منظم در سطح شهر، بویژه در پارک های بزرگ و مراکز خرید، با تعهد به نظافت و نگهداری دائمی آن ها از وظایف اصلی شورای شهر است.

*اختصاص فضاهایی در هر منطقه برای مهارت آموزی، بازارچه و نمایشگاه فروش محصولات زنان کارآفرین، با اخذ اجاره های نمادین و حمایت مستقیم شورای شهر لازم و ضروری است.

*شورای شهر باید مکانیزمی رسمی برای دریافت و اعمال نظرات سمن های حوزه زنان و خانواده در تدوین لوایح و طرح های شهرداری، بویژه در زمینه حمل و نقل و فضاهای عمومی ایجاد نماید.

تغییر وضعیت زنان در اهواز، نیازمند تغییر پارادایم “شهر زنانه” (ایجاد محدودیت و جدا سازی) به “شهر دسترس پذیر و برابر” با ایجاد زیرساخت های ایمن و عمومی برای همگان است.

برای هموار نمودن مسیر توسعه، شورای شهر با رویکرد اجتماعی باید نقش ناظر و قانون گذار را ایفا نموده و شهرداری را ملزم نماید تا در تمام پروژه های خود، نیازهای خاص و حیاتی زنان را از مرحله طراحی تا اجرا لحاظ کند. این نه یک انتخاب، بلکه گامی ضروری برای ارتقای کیفیت زندگی و افزایش سرمایه اجتماعی در کلانشهر اهواز است.

به قلم: زاهد مهمدی کرتلایی – فعال اجتماعی و نماینده سازمان های مردم نهاد خوزستان